Pune Leopard Capture Operation: पुणे जिल्ह्यातील पश्चिम भागात गेल्या काही वर्षांत बिबट्यांची संख्या वाढत असून मानव-वन्यजीव संघर्षाची समस्या गंभीर बनली आहे. विशेषतः जुन्नर, आंबेगाव आणि खेड या तालुक्यांत नागरिक आणि शेतकरी बिबट्यांच्या दहशतीमुळे त्रस्त झाले होते. या वाढत्या समस्येला आळा घालण्यासाठी वन विभागाने मोठ्या प्रमाणावर विशेष बचाव मोहीम राबविली असून गेल्या चार महिन्यांत तब्बल 100 बिबट्यांना जेरबंद करण्यात यश आले आहे.
ही मोहीम महाराष्ट्र वन विभाग आणि जुन्नर वन विभाग यांच्या संयुक्त प्रयत्नातून राबविण्यात आली. बिबट्यांच्या वाढत्या हालचालींमुळे गावांमध्ये भीतीचे वातावरण निर्माण झाले होते. त्यामुळे नागरिकांची सुरक्षितता आणि वन्यजीवांचे संवर्धन या दोन्ही गोष्टी लक्षात घेऊन प्रशासनाने ही ‘मेगा ऑपरेशन’ मोहीम सुरू केली.
सह्याद्रीच्या कुशीत वाढलेला बिबट्यांचा वावर
सह्याद्री पर्वतरांगांच्या परिसरात असलेले पुणे जिल्ह्यातील जुन्नर आणि आसपासचा भाग हा नैसर्गिक अधिवासासाठी अनुकूल असल्यामुळे बिबट्यांची संख्या येथे मोठ्या प्रमाणात वाढली आहे. ऊस शेती, दाट झाडी आणि पाण्याची उपलब्धता यामुळे बिबट्यांना येथे सहज आश्रय मिळतो.
मात्र जंगलांच्या सीमेजवळ वाढलेली मानवी वस्ती आणि शेती यामुळे बिबट्यांचा वावर गावांपर्यंत वाढला. अनेक ठिकाणी जनावरांवर हल्ले, रात्रीच्या वेळी बिबट्यांचे दर्शन आणि काही ठिकाणी मानवांवरही हल्ल्याच्या घटना घडल्यामुळे नागरिकांमध्ये मोठी भीती निर्माण झाली होती.
Also Read:Gas Booking : गॅस संपला पण फोनवरून सिलिंडर बुक होत नाही? या 3 सोप्या पद्धतीने लगेच करा बुकिंग
चार महिन्यांत 100 बिबट्यांना पकडण्यात यश
या पार्श्वभूमीवर वन विभागाने मोठ्या प्रमाणावर सापळे आणि पिंजरे लावून विशेष मोहीम सुरू केली. या मोहिमेदरम्यान गेल्या चार महिन्यांत 100 बिबट्यांना सुरक्षितरीत्या पकडण्यात यश आले.
या कारवाईसाठी संपूर्ण जुन्नर विभागासह ओतूर, शिरूर, मंचर, घोडेगाव, चाकण आणि खेड परिसरात मोठ्या प्रमाणावर पिंजरे बसवण्यात आले. सध्या या भागात 250 हून अधिक पिंजरे कार्यरत असून त्यातून बिबट्यांना सुरक्षितरीत्या पकडले जात आहे.
70 प्रशिक्षित कर्मचाऱ्यांची मोठी टीम
या बचाव मोहिमेसाठी वन विभागाने मोठी यंत्रणा उभी केली आहे. प्रत्येक वनपरिक्षेत्रात बेस कॅम्प उभारून 10 सदस्यांचे पथक तैनात करण्यात आले आहे.
एकूण 70 प्रशिक्षित कर्मचारी या मोहिमेत सहभागी झाले असून ते दिवस-रात्र काम करत आहेत. बिबट्यांना सुरक्षितपणे पकडणे, त्यांची वैद्यकीय तपासणी करणे आणि त्यांना योग्य ठिकाणी हलविणे या सर्व प्रक्रिया अत्यंत काळजीपूर्वक पार पाडल्या जात आहेत.
Also Read: Maharashtra Hawaman Update: मुंबईत उष्णतेची लाट, तर विदर्भ-मराठवाड्यात वादळी पावसाचा
माणिकडोह बिबट बचाव केंद्र ठरले मुख्य निवारा
जुन्नर परिसरात पकडण्यात आलेल्या बहुतेक बिबट्यांना माणिकडोह बिबट बचाव केंद्र येथे हलविण्यात येत आहे. हे केंद्र बिबट्यांच्या संरक्षणासाठी राज्यातील महत्त्वाचे केंद्र मानले जाते.
या केंद्रात यापूर्वीच सुमारे 50 बिबट होते. आता नव्याने पकडलेल्या बिबट्यांपैकी काहींची येथे व्यवस्था करण्यात आली असून सध्या या केंद्रात सुमारे 130 बिबट्यांचा सांभाळ केला जात आहे.
गुजरातच्या ‘वनतारा’ प्रकल्पात स्थलांतर
पुणे विभागात वाढलेल्या बिबट्यांच्या संख्येचा ताण कमी करण्यासाठी काही बिबट्यांचे स्थलांतर करण्यात आले आहे. पकडलेल्या 100 बिबट्यांपैकी 20 बिबट्यांना गुजरातमधील वनतारा प्रकल्प येथे हलविण्यात आले आहे.
या प्रकल्पात वन्यजीवांच्या संरक्षणासाठी आधुनिक सुविधा उपलब्ध असल्यामुळे बिबट्यांच्या पुनर्वसनासाठी ते उपयुक्त ठरत आहे. यामुळे स्थानिक बचाव केंद्रांवरील ताण कमी झाला आहे.
नागरिकांना मोठा दिलासा
वन विभागाच्या या मोठ्या मोहिमेमुळे परिसरातील नागरिक आणि शेतकऱ्यांना मोठा दिलासा मिळाला आहे. अनेक गावांमध्ये रात्रीच्या वेळी बिबट्यांचा वावर कमी झाल्याचे स्थानिकांनी सांगितले आहे.
मात्र वन विभागाने नागरिकांना सतर्क राहण्याचे आवाहन केले आहे. जंगल परिसरात एकटे जाणे टाळणे, रात्री जनावरांची सुरक्षित व्यवस्था करणे आणि बिबट्या दिसल्यास त्वरित वन विभागाला माहिती देणे आवश्यक असल्याचे सांगितले आहे.
संवर्धन आणि सुरक्षिततेचा समतोल
वन विभागाच्या मते, बिबट्यांची संख्या वाढणे ही पर्यावरणासाठी चांगली बाब असली तरी मानवी वस्ती जवळ असल्यामुळे संघर्ष टाळणे महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे नागरिकांची सुरक्षितता आणि वन्यजीवांचे संवर्धन या दोन्ही गोष्टी लक्षात घेऊन नियोजनबद्ध पद्धतीने ही मोहीम राबविण्यात येत आहे.
Read Also: Join WhatsApp Group – Link
पुणे विभागात सध्या सुमारे 150 बिबट्यांचा वावर असल्याचा अंदाज आहे. त्यामुळे येत्या काळातही अशाच प्रकारच्या उपाययोजना राबवून मानव-वन्यजीव संघर्ष कमी करण्यावर भर दिला जाणार असल्याची माहिती वन विभागाने दिली आहे.